Afzonderlijke exploitatie voor duurzaamheidsbudgetten

Sinds 2018 is duurzaamheid een apart thema binnen de coalitieakkoorden van onze gemeente. In de begroting is hiervoor een aparte paragraaf Duurzaamheid opgenomen. In deze paragraaf rapporteert het college over de ambities en in te zetten activiteiten (duurzaamheidsprogramma). Ook in het huidige nieuwe coalitieakkoord is duurzaamheid een belangrijk thema.

Financieel gezien zijn de budgetten voor duurzaamheid ondergebracht binnen het programma Leefomgeving en Klimaat. De afgelopen jaren zijn er steeds meer middelen door het Rijk en onszelf beschikbaar gesteld om onze ambities op het gebied van duurzaamheid te realiseren.

Sinds de komst van de specifieke uitkering CDOKE (Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat en energie) in 2023 ontvangen we als gemeente structureel geld om uitvoering te geven aan klimaat- en duurzaamheidsbeleid. In 2023 en 2024 ontvingen we ruim € 0,6 miljoen. Sinds 2025 is dit opgehoogd tot  € 1,1 miljoen. Dit is geoormerkt geld. Daarnaast stellen we jaarlijks eigen middelen beschikbaar.

Tot nu toe fluctueerden de budgetten voor duurzaamheidsactiviteiten jaarlijks en bepaalden we bij de bestemming van het rekeningsaldo de dotatie aan de Bestemmingsreserve Duurzaamheid. Met het oog op financiële sturing is het wenselijk om deze systematiek aan te passen en jaarlijks een vast budget aan eigen middelen beschikbaar te stellen. Dit vergroot de voorspelbaarheid en draagt bij aan een stabiel meerjarenperspectief. De in deze begroting genoemde activiteiten in de duurzaamheidsagenda kunnen we binnen deze budgetteringssytematiek uitvoeren.

Om het vaste budget te bepalen is gekeken naar de uitgaven van de afgelopen 8 jaar en de ambitie voor de komende vier jaar. We stellen voor om het jaarlijkse bedrag aan eigen middelen voor duurzaamheid met € 225.000 te verhogen naar € 1 miljoen en dit voorlopig structureel vast te zetten. Met de CDOKE en de eigen middelen samen betekent dat dat er per jaar ruim € 2 miljoen beschikbaar wordt gesteld voor duurzaamheid.

Wanneer er door extra subsidies of specifieke uitkeringen overschotten ontstaan, komen deze ten gunste van de Bestemmingsreserve Duurzaamheid. Eventuele tekorten of incidentele uitgaven worden onttrokken uit de Bestemmingsreserve Duurzaamheid. Per saldo sturen we jaarlijks op een saldo van € 1 miljoen eigen middelen. In de jaarrekening verrekenen we tekorten of overschotten direct met de bestemmingsreserve Duurzaamheid. Dit heeft dan geen effect op het totale rekeningsaldo.

Grote ontwikkelingen, zoals het opstarten van een warmtebedrijf, vallen buiten dit budgettaire kader. Voor het beschikbaar stellen van middelen voor grote ontwikkelingen is aparte besluitvorming.

Duurzaamheidsprogramma - algemeen

  • Communicatiecampagne programma duurzaamheid

In de nieuwe coalitieperiode wordt ingezet op een aansprekende en herkenbare communicatiecampagne voor duurzaamheid. De planning is om in de klimaatweek 2026 te beginnen met de nieuwe campagne en van daaruit jaarlijks extra in te zetten op communicatie over duurzaamheid.

  • Samenwerking met de samenleving

In de nieuwe coalitieperiode zal extra worden ingezet op de samenwerking met de samenleving. Dit om pioniers en voorlopers te ondersteunen maar ook om de overige inwoners, ondernemers en organisaties te inspireren, activeren en motiveren.Duurzaamheid in het

  • Omgevingsplan

In 2027 zal worden gekeken naar de mogelijkheden om duurzaamheidsbeleid te vertalen naar ruimtelijke regels in het Omgevingsplan. We gebruiken het duurzaamheidsbudget voor het benodigde juridisch advies.

Energie & Klimaat

  • Interbestuurlijke Werkwijze (IBW) Energiesysteem 2050

Tijdens het Bestuurlijk Overleg Klimaat en Energie in december 2024 hebben het Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen de Interbestuurlijke Samenwerkings Agenda (ISA) vastgesteld. Naar aanleiding hiervan is de Interbestuurlijke Werkwijze (IBW) Energiesysteem 2050 in Noord-Holland van start gegaan. Het doel van deze werkwijze is om de samenwerking tussen provincie, gemeenten en waterschappen te verbeteren bij de aanpak van netcongestie en integrale ontwikkeling van een toekomstbestendig en decentraal energiesysteem. In 2027 zal de startnotitie IBW worden voorgelegd aan de gemeenteraad.

  • Warmteprogramma

Met de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw), Wet collectieve warmte (Wcw) en het Besluit collectieve Warmte (Bcw) zijn in 2026 nieuwe wettelijke taken en bevoegdheden aan gemeenten toegekend om de regierol voor de warmtetransitie in te kunnen vullen. Uiterlijk 2027 moeten de gemeentelijke colleges een Warmteprogramma hebben vastgesteld waarin nader moet worden uitgewerkt welke wijken voor 2035 aardgasvrij worden gemaakt.

  • Wijkgerichte aanpakken om van het aardgas af te gaan

In Diemen is in 2024 gestart met de wijkgerichte aanpak in Diemen Zuid en Diemen Centrum. Voor de wijkgerichte aanpakken is structureel budget nodig voor de beleidsdoelstelling om Diemen in 2040 fossiel onafhankelijk te laten zijn. Het budget wordt ingezet voor het betrekken en informeren van inwoners en specialistisch onderzoek naar en technisch advies over duurzame (collectieve) warmtevoorzieningen.

  • Onderzoek warmtebedrijf

De gemeente verkent momenteel of en op welke wijze de gemeente deel kan nemen aan een warmtebedrijf voor aanleg en beheer van collectieve warmtevoorzieningen in Diemen. De inschatting is nu dat deelname aan het warmtebedrijf tussen de € 5 en de € 20 miljoen aan financiering van de gemeente zal vragen. In welke vorm dit zal gebeuren is nog niet uitgewerkt. Naast de eenmalige financiering voor de oprichting zal het warmtebedrijf ook op termijn inkomsten genereren.

De aanleg van een warmtenet is duur, de warmtekosten voor de eindgebruiker mogen volgens de Wet tarieven aangesloten warmtenetten niet hoger zijn dan de kosten van een vergelijkbare gasaansluiting. Wanneer de werkelijke kosten hoger liggen dan wat de huishoudens betalen, ontstaat er een financieel gat: de onrendabele top. Gemeenten investeren mee om verduurzaming in een wijk mogelijk te maken. Dit kan via subsidie, een gemeentelijke bijdrage of een publiek-private samenwerking.Zodra hierover meer concrete informatie beschikbaar is zal de gemeenteraad hierover geïnformeerd en bij betrokken worden.

  • Soortenmanagementplan (SMP)

Een soortenmanagementplan vereenvoudigt en versnelt in veel gevallen de onderzoeksprocedure voor beschermde diersoorten bij (ver)bouw en renovatie, waaronder isoleren van gevels en daken. Het opstellen en implementeren van het soortenmanagementplan loopt van 2024 tot 2027. Het ecologisch onderzoek is verricht, het soortenmanagementplan is opgesteld en de aanvraagprocedure voor een vergunning bij de provincie is gestart. Het ligt in de planning om in 2027 alternatieve verblijven voor beschermde soorten aan te leggen.

  • Personele bezetting

De uitvoering van de energietransitie wordt steeds concreter. Daarmee nemen ook de werkzaamheden voor de gemeente toe. Dit vraagt om aanvullende ambtelijke capaciteit. In 2027 creëren we een nieuwe positie voor een beleidsadviseur bebouwde omgeving. De kosten hiervan kunnen gedekt worden vanuit de CDOKE-gelden. Zie de kostenraming in de paragraaf duurzaamheid voor een overzicht van de inzet van de CDOKE-gelden.

Afval & Circulaire Economie

  • Adviseur circulaire economie fysieke ruimte

Vanwege 1) het toenemende belang van circulaire economie (waaronder toenemende milieudruk, grondstoffenschaarste, prijsstabiliteit en geopolitieke afhankelijkheid) en 2) de toenemende werkzaamheden en regionale samenwerking op circulariteit en 3) het verschil tussen beleidsmatige en technisch inhoudelijke adviestaken is er behoefte aan een adviseur circulaire economie voor de fysieke ruimte.Gezien de toenemende werkzaamheden en kansen op samenwerking in de regio is extra budget nodig. Dit kan worden betaald vanuit het jaarlijkse duurzaamheidsbudget.

  • Kaderrichtlijn Water

In 2027 moeten EU-lidstaten voldoen aan de eisen die de Europese Kaderrichtlijn Water stelt op het gebied van de kwaliteit en hoeveelheid water in de fysieke ruimte. Het gaat daarbij om het bergen en afvoeren van regenwater, de oppervlaktewater- en grondwaterniveau's, de beschikbaarheid en kwaliteit van drinkwater en de ecologische kwaliteit van oppervlaktewater. In bijna heel Nederland voldoet het water niet aan de kwaliteitsnormen.

De regie op het voldoen aan de criteria van de kaderrichtlijn water ligt bij de rijksoverheid en de waterschappen. De gemeente Diemen loopt landelijk voorop met het opvangen, bergen en infiltreren van regenwater. In 2027 gaan we inventariseren of er aanvullend gemeentelijke acties mogelijk zijn die bijdragen aan het realiseren van een betere waterkwaliteit.

Natuur & Biodiversiteit

  • Inhaalactie uitvoeringsprogramma Lokale Ecologische Structuur Diemen

In 2027 worden extra acties ingepland om de lokale ecologische structuur in diemen te versterken, waardoor er in dit jaar (en mogelijk ook in 2028) extra budget nodig is. Deze kosten worden betaald uit het totale duurzaamheidsbudget.

  • Vooronderzoek nieuw integraal beleid groen, dierenwelzijn en natuurbeleid en in kaart brengen natuurwaarden

Voor deze coalitieperiode staat het opstellen van een integraal beleid voor groen, dierenwelzijn en natuur gepland. De natuurwaardenkaarten moeten iedere tien jaar worden geactualiseerd. In 2027 is de actualisatie weer aan de orde. Voorgesteld wordt om vooruitlopend op deze (mogelijke) actualisatie en het nieuwe beleid te onderzoeken of we verder willen met de natuurwaardenkaarten in de huidige vorm, of dat inmiddels andere methoden voor het inzichtelijk maken van de natuurwaarden beter aansluiten bij de huidige inzichten en wet- en regelgeving. Daarna kunnen of nieuwe natuurwaardenkaarten opgesteld worden of de natuurwaarden op een aangepaste in kaart gebracht worden.

  • Doorvertaling Europese Natuurherstelverordening

Komende jaren gaat de doorvertaling van de Europese Natuurherstelverordening (NHV) spelen. Ook al wordt de NHV momenteel nog doorvertaald naar nationaal beleid en zijn nu nog lang niet alle kaders duidelijk, de verordening is al van kracht: het referentiejaar voor artikel 8 (Herstel van stedelijke ecosystemen) is 2024 en de (eerste) doelen gelden voor eind 2030. Dat betekent dat gemeenten in hun omgevingsvisie en omgevingsplan nu al moeten voorsorteren op deze verordening. Hiervoor moet een Plan van aanpak gemaakt worden.

Luchtkwaliteit en geluid

  • Geluidadvisering

Een aantal woningbouwprojecten in Diemen liggen in de nabijheid van hoofdinfrastructuur en hebben daarom te maken met aanzienlijke geluidbelastingen.Vanwege de complexiteit vraagt dit veel inzet. Daarnaast spelen er ook andere ontwikkelingen op geluidgebied zoals het opstellen van geluidbelastingkaarten en de uitvoering van het actieplan geluid 2024-2028. Het is belangrijk om daar voldoende inhoudelijke deskundigheid en capaciteit voor beschikbaar te hebben. Hiervoor zullen we in 2027 externe ondersteuning inhuren.